Zoals al zovele opiniebijdragers had ik me voorgenomen niet meer te schrijven
\nover covid-19. De taalvragen van mijn twee kleinkinderen waarmee ik naar de
\nkapper met masker ging, beslisten er anders over.<\/p>\n
“Is het nu mondkapje of mondmasker?”, vraagt de jongste bij het spellend lezen van
\nhet infobord bij de kapper.
\n“Het belangrijkste is dat wij het niet moeten dragen”, antwoordt de oudste.
\n“Wie moet het dragen, waar en wanneer? En hoe en welk soort? En zijn we dan
\nallemaal veilig?
\n“En zitten al de antwoorden in het woord kapje en\/of masker?”
\nZowel zorgethisch als taalkundig houden ze mij in de ban. Zorg en taal zijn trouwens
\nde twee redenen waarom ik als arts en academicus zetel in de Nederlands-Vlaamse
\nTaalunie, een raad zonder leden met gezichtsbedekkende kleding.
\nWe zoeken op Van Dale online:
\nMondkapje: kapje met filter, voor de mond gedragen, tegen besmetting, vervuilde lucht
\ne.d.
\nMondmasker: operatiemasker.
\nVan Dale Wiki, de plek voor en door gebruikers, deelt ons mee: (medisch)
\nbeschermend masker dat de mond en de neus afdekt; syn. mondkapje. Met als
\nvoorbeeldzin: De Nationale Veiligheidsraad raadt het dragen van mondmaskers dan
\ntoch aan, zeker wanneer mensen niet voldoende afstand van elkaar kunnen houden. Ik
\nbesluit dat de Wikigebruikster van Belgisch-Vlaamse identiteit is en zoek verder.<\/p>\n
Misschien kan de Taalunie helpen. Ik zoek eerst in de woordenlijst en vind: DEZE BLOG VERSCHEEN ALS COLUMN IN ARTSENKRANT 08-06-20<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zoals al zovele opiniebijdragers had ik me voorgenomen niet meer te schrijven over covid-19. De taalvragen van mijn twee kleinkinderen…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1292,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1291","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-geen-categorie"],"yoast_head":"\n
\nMondkap (m\/v) en Mondmasker (o) worden beiden vermeld als standaardtaal. Je
\nzou dit een gendergeruststellende gedachte kunnen vinden: mondkap kan zowel
\nvoor vrouw als man en als je niet meer of nog niet weet tot welk geslacht je behoort
\ndraag je een mondmasker. Maar zo werkt een blender<\/a> niet. Dat men het
\nverkleinwoord ‘kapje’ gebruikt zoals ook bij ‘cervixkapje’ laat ik nu even Opzij. De
\nzoekfunctie van de Taalunie verwijst me naar een Taalheldenadvies over
\nmondmaskers in het anderlandsdialekt<\/a>, een filmpje waarin bekende Gentenaars hun
\nversie van mondmasker vertonen:
\nMuilbandje
\nMuilendekker
\nMuilkappe
\nMuleslunse
\nMuilvodde
\nSmoelbavet
\nSmoeldoekske
\nSmoelsluier
\nSmoelslunse
\nSmoelvodje
\nSpiekselvodde
\nTotemasker
\nTotepamper
\nTotetapitje
\nDe twee kleinkinderen vinden het leuk. Als ik de woorden zo onder elkaar schrijf,
\nlijkt het mij eerder een gedicht van Jules Deelder, mocht hij een Gentenaar geweest
\nzijn en nog in leven. Hij stierf eind december 2019 in dubieuze coronatijd. Het brengt
\nons niet verder in onze zoektocht.
\nMisschien kan de etymologie ons helpen. De ethymologiebank.nl kent geen van beide
\nwoorden. Ik meld me aan bij Nicoline van der Sijs, hoogleraar Historische taalkunde
\nvan het Nederlands in Nijmegen. Ik krijg meteen antwoord en mag het hier verkort
\nweergeven.
\nDe oudste benaming blijkt mondmasker, in kranten aangetroffen in 1911 waar het
\nover een bescherming tegen stof gaat. In 1922 met de medische betekenis: iets wat
\nin een ziekenhuis wordt gebruikt als bescherming tegen griep, een medisch
\nhulpmiddel dat aan bepaalde eisen voldoet. Mondkapje duikt op in 1937 als een
\nzelfgemaakt doekje voor de mond. In 1957 is sprake van steriele mondkapjes die
\nworden gedragen door keukenpersoneel in Praagse restaurants als bescherming
\ntegen de toen heersende griepgolf. Kapje had oorspronkelijk de betekenis van
\n‘hoofddeksel’, maar werd vervolgens gebruikt in allerlei overdrachtelijke betekenis
\nvan iets dat (ter bescherming) over of voor iets anders wordt gedragen (ik moet
\nonwillekeurig opnieuw aan het cervixkapje en een capuchon denken!).
\n“Kortom”, besluit de historisch taalkundige, “zo te zien duidde mondmasker
\naanvankelijk een officieel goedgekeurd medisch hulpmiddel aan, en was mondkapje
\nmeer een informele benaming voor een beschermingsdoek die men voor neus en
\nmond bond. In de huidige discussie zou het handig zijn als we dat verschil weer
\nopnieuw zouden invoeren want tegenwoordig wordt in Nederland vooral gesproken
\nover mondkapjes die dan van verschillende kwaliteit zijn!”
\nNiet alleen in lockdownaanpak maar ook in woordgebruik is er een verschil tussen
\nNederland en Vlaanderen. Neigt het Vlaams toch nog altijd meer naar Frans
\ntaalgebruik (masque), als er geen Engels oorspronkelijk woord is. Alhoewel
\n“maskhara” blijkt Arabisch en “cappa” Latijn …
\nWanneer ik mijn opzoekwerk bespreek met mijn kleinkinderen reageren ze met wat
\nze nu ervaren: geen enkel kindje draagt een mondmasker maar ook geen mondkapje!
\n“Mijn juf gebruikt niets meer, ze vindt het veel te warm en ze vindt zichzelf anders
\neen boef.”
\n“En mijn juf draagt een gelaatsschild, dat vind ik beter en mooier.”
\n“De mama”s en papa”s die de kinderen komen halen dragen allemaal maskers,
\nsommigen zelfgemaakte, dat vind ik echt niet mooi.”
\n“Sommigen dragen dat masker onder hun kin”, zegt de kleinste.
\n“Ik hoop dat ik zoiets nooit moet dragen. Gij draagt dat toch ook alleen maar op je
\nwerk, h\u00e9, opa.”
\n“Ik draag \u00e9n een FFP3-masker \u00e9n een gelaatsschild \u00e9n een haarkapje als ik op het
\ncovid-triagecentrum werk. Ik draag een chirurgisch mondmasker in overleg met
\npati\u00ebnten wanneer ik hen niet wil besmetten en vice versa. Maar ik ervaar een
\nviscerale afkeer voor mondmaskers\/mondkappen in de openbare ruimte, tenzij
\nafstand bewaren echt niet mogelijk is. Die zelfgemaakte mondneuskapjes, met alle
\nrespect voor zij die ze maakten, hebben een te groot Hannah Arendt-gehalte.
\nIk doe zelden absolute uitspraken maar de mondmaskers verkocht als merkkledij
\nmogen ze catalogeren onder de wet van 2011 artikel 563bis. Een wet die heel wat
\nheisa veroorzaakte, een jaar later nadat hij in Frankrijk van kracht was:
\ngezichtsbedekkende kledij verboden op alle openbare plaatsten. Nederland volgde
\npas in 2019 en beperkt zich terecht tot gebouwen van de overheid, de zorg, het
\nonderwijs en in het openbaar vervoer….Die verschillen tussen Nederland en Belgisch
\nVlaanderen zijn toch wel boeiend maar een oplossing voor de keuze tussen kapje en
\nmasker geven ze ons niet. Geen van beiden dekken de lading, een ander woord
\nzoeken? Mailen we voor een taalheldenadvies?”
\nMijn kleinkinderen luisteren al lang niet meer, ze willen naar de speeltuin. Het is
\nzalig hartverwarmend ze opnieuw te zien ravotten en stoeien zonder mij af te vragen
\nof dit wel het juiste Nederlands-Vlaams taalgebruik is.<\/p>\n