Over zelfmoordcijfers en campagnes in België
GENT 16/05 – Vorige week kreeg ik een persoonlijke brief met de melding dat mijn identiteitskaart beschikbaar is. Een afspraak maken zoals bij het verzoek voor vernieuwing, is niet nodig. Iedere stad of gemeente mag daar zelf initiatief in nemen. Ik moet mij wel persoonlijk aanmelden met de brief waarop zich het staatszegel in de linkerbovenhoek bevindt, spreekt de vriendelijke -digitale?- stem vanuit het stadskantoor in Gent.
Het zegel trekt nu pas mijn aandacht. De “Leo Belgicus” prijkt er nog altijd op met onderaan het vermoeden van de Belgische leus/ devise in beide landstalen: Eendracht maakt macht/ L’union fait la force. Zelfs met een vergrootglas slagen mijn ogen er niet in het te ontsleutelen. Op de afzender staat PB 100 1600 Sint-Pieters-Leeuw, boven op een barcode. Ik vraag me af welke afzender gebruikt wordt voor beschikbare identiteitskaarten van Brusselaars en Walen, maar dit geheel ter zijde.
Vandaag 15 mei ga ik mijn ID persoonlijk afhalen. Ik hoor tussentijds in mijn draadloze oortjes dat het aantal zelfdodingen in Vlaanderen opnieuw daalt en op het laagste peil staat in 25 jaar. De meest recente cijfers van 2023 geven aan dat 887 personen in Vlaanderen overleden door zelfdoding, omgerekend zijn dat 2,4 suïcides per dag. Een daling van meer dan 10 procent tegenover 2020, en van meer dan 34 procent sinds de eeuwwisseling.
‘Het stemt ons hoopvol dat we de suïcidecijfers in 2023 opnieuw zien dalen. Vorig jaar vreesden we even dat de dalende trend gebroken was met een stijging van de cijfers in 2022′, zegt prof. dr. Gwendolyn Portzky, directeur Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP). De daling wekt de indruk dat onder andere het Vlaams actieplan Suïcidepreventie zijn vruchten afwerpt en dat het vele werk, ook van huisartsenverenigingen, sinds midden 2000 effect heeft gehad. ‘Zelfmoordgedachten zijn meer bespreekbaar en worden ernstiger genomen. Ook in de hulpverlening wordt er veel gerichter op gewerkt. Men beschouwt het niet meer als louter een symptoom van depressie.’
Er blijkt er wel een stijging onder jonge vrouwen en oudere mannen. Tussen 15 en 29 steeg het aantal zelfdodingen met 25 procent tegenover 2020. Een tendens die ook in de buurlanden en in de VS te merken is. Men formuleert hierbij enkele hypotheses: een langetermijneffect van de covidpandemie, die bij jonge vrouwen toch veel sociale isolatie heeft veroorzaakt, het sombere toekomstbeeld inzake wonen, klimaatveranderingen of oorlog? ‘Vooral jonge meisjes worden door de technologische evolutie van onder andere sociale media blootgesteld aan suïcidaal gedrag. Er is nooit een verklaring, maar het is een samengaan van verschillende maatschappelijke evoluties’, aldus Portzky.
Op 6 mei lanceerde men in Franstalig België en Brussel “De toi à moi” – “Van jou naar mij” een nieuwe campagne, gericht op jongeren vanuit het Centrum voor Zelfmoordpreventie. Zij baseerden zich op de cijfers van Sciensano (het Belgisch Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid) gepubliceerd in september vorig jaar. Zelfdoding bleek de belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren in België, in de leeftijdsgroep van 15-24 jaar. Steeds meer van hen bellen ook naar de hulplijn van de vereniging, tot15% meer sinds 2020.
Bijzonder aan deze nieuwe campagne van het Suïcidepreventiecentrum is dat jongeren met jongeren in gesprek gaan. ‘Omdat er een gemeenschappelijke identificatie is, zijn er een gemeenschappelijke taal en referenties’, zegt de directeur van het centrum, Dominique Nothomb. Daarnaast is in het veld geconstateerd dat jongeren andere jongeren met suïcidale gedachten willen ondersteunen met positieve boodschappen. “Problemen blijven niet duren, maar zelfmoord is definitief”, is een van deze boodschappen. Men gebruikt voor de campagne ook de sociale netwerken van en voor jongeren: Instagram (@soutiendetoiamoi) en TikTok (@soutiendetoiamoi).
‘Zelfmoord is multifactorieel’, zegt ook de directeur van de vereniging, ‘zelfmoord is een einde willen maken aan lijden dat ondraaglijk is. Het betekent niet echt dat je dood wilt. Misschien is dat de paradox om te begrijpen, vooral als volwassene.’ Bovendien hebben jongeren, vooral op sociale netwerken, toegang tot “inhoud die niet helemaal bij hun leeftijd hoort”. Ze merkt op dat je op TikTok bijvoorbeeld maar één keer hoeft te zoeken naar inhoud met een link over zelfmoord of malaise om de app met dit soort onderwerpen negatief te laten voeden voor de jongere…
Ondertussen heb ik in het onthaal van het stadskantoor mijn identiteitskaart ontvangen. Ze is nu geldig tot 24 april 2035. Ik zal of hoop tenminste dat ik op die datum 10 jaar ouder zal zijn dan de foto die erop staat. Ik besef dat vele mannen die leeftijd niet halen…Ondertussen luister ik verder naar het nieuws over zelfmoord. VRTMAX en RTBFAuvio zijn mijn geliefde nieuwsapps.
Naast meisjes en jonge vrouwen zijn mannen in de algemene cijfers oververtegenwoordigd, met 74 procent van alle suïcides. Bij mannen tussen de 60 en 74 stijgt het aantal zelfdodingen. Het gaat om een stijging van 10 procent tegenover 2020. ‘Men linkt het aan de mannelijke genderrol, bijvoorbeeld het idee dat je als man sterk en verantwoordelijk moet zijn. Er wordt ook verwacht dat je financieel instaat voor je gezin. Vooral in economisch moeilijke periodes merken we dat het weegt’, hoor ik Portzky zeggen.
Daarom lanceerde het Vlaams expertisecentrum Suïcidepreventie enkele jaren geleden de campagne ‘Kom uit je kop’, om zelfmoordgedachten bij mannen uit de taboesfeer te halen. Bij het naar buitengaan van het stadskantoor bemerk ik een wat vergeelde affiche van deze actie. Je kan nog steeds terecht op de gelijknamige website.
• Wie met vragen zit over zelfdoding kan terecht op de Zelfmoordlijn, op het gratis nummer 1813, of op zelfmoord1813.be.
• Nood aan een gesprek? Dan kan u 24/7 terecht bij Tele-Onthaal op het nummer 106. U kan ook chatten via tele-onthaal.be.
• Jongeren kunnen terecht bij Awel op telefoonnummer 102, of via chat op awel.be.
• Toute personne ayant des idées suicidaires peut contacter la ligne d’écoute du Centre de Prévention du Suicide au 0800/32.123 (elle est anonyme, gratuite et disponible 24 heures/24).
•Plus d’infos sur www.preventionsuicide.be.
•L’ASBL Un pass dans l’impasse est, elle, joignable au 081/777.150.
Dr. Marc Cosyns • https://www.mediquality.net/be-nl/news/article/25954126/over-zelfmoordcijfers-en-campagnes-in-belgie-opinie-dr-cosyns